Bệnh tim mạch - Nguyên nhân bị đau thắt ngực là do đâu?
Những biểu hiện lâm sàng của cơn đau thắt ngực
Vị trí đau thường sau xương ức, đột ngột làm người bệnh đang gắng sức phải ngừng lại ngay. Người bệnh có cảm giác tức ngực như có gì bóp, có gì đè chẹn sau xương ức hoặc phía bên quả tim. Có thể đau lan lên hai vai, lên hai bên quai hàm dưới ra phía trong tay trái, lên cổ. Trường hợp không điển hình, cơn đau xuất hiện bên phải, ở vùng thượng vị mà có khi nhầm là cơn đau dạ dày cấp. Một số trường hợp đau ở bả vai, cổ tay và cổ.
Cơn đau có khi như dao đâm hoặc trái lại không đau mà chỉ có cảm giác tức ngực, khó thở, nghẹn thở, có vật gì chèn ép ở cổ, bỏng rát ở trước tim, hướng lan cũng khác, có khi xuống thượng vị hay ra sau lưng. Bệnh nhân có cảm giác bồn chồn, hốt hoảng, lo sợ có cảm giác sắp chết đến nơi không dám cử động vì sợ cơn đau dữ dội thêm. Thời gian đau kéo dài từ vài giây đến 10, 15 phút.
Nếu cơn đau kéo dài hơn nửa giờ phải coi chừng có thể bị nhồi máu cơ tim. Cơn đau khỏi rất nhanh, bệnh nhân có thể đi lại được bình thường nhưng nếu bệnh nhân cố gắng sức nữa cơn đau lại tái phát.
Cơn đau có thể xuất hiện thưa hoặc mau, nhưng càng mau càng kéo dài thì tiên lượng càng xấu đi.
Trong thời gian có cơn đau như trên, đôi lúc nghe nhịp tim bình thường, huyết áp bình thường, không khó thở, không đánh trống ngực, tuy nhiên chỉ có điện tim là thay đổi trên một số sóng như sóng T dẹt hay âm (ở 50% trường hợp).
Khi nào xuất hiện cơn đau?
Đau thắt ngực xuất hiện sau một hoạt động gắng sức như, làm việc nặng, chạy, leo dốc, leo cầu thang, quan hệ tình dục... Trường hợp cơn đau xuất hiện khi nghỉ ngơi, thư giãn, ngủ... thường không phải là đau thắt ngực.
Yếu tố tâm lý như, xúc động mạnh, bực tức, cáu giận, lo sợ... cũng có thể là nguyên nhân xuất hiện cơn đau.
Ngưỡng đau thể hiện ở mức độ gắng sức của người bệnh để xuất hiện cơn đau. Ví dụ như đau xuất hiện sau mỗi lần đi bộ khoảng 1km. Động mạch vành càng hẹp thì ngưỡng đau càng thấp, có những bệnh nhân chỉ vận động tăng lên một chút là đã xuất hiện cơn đau.
Phần lớn bệnh nhân có ngưỡng đau ổn định hay còn gọi là cơn đau thắt ngực ổn định. Ví dụ như khi leo cầu thang lên đến tầng 3 là xuất hiện cơn đau, sáng chạy thể dục đến đúng một địa điểm là thấy đau hay xách đến xô nước thứ 2 là thấy đau.
Một số bệnh nhân có cơn đau thắt ngực không ổn định. Đó là biểu hiện của bệnh càng ngày càng nặng lên, các cơn đau xuất hiện dày lên, đau dữ dội hơn. Đau thắt ngực không ổn định rất nguy hiểm vì khó phân biệt với nhồi máu cơ tim.
Chúng ta nên làm gì khi có cơn đau thắt ngực?
Khi đang đau, bệnh nhân cần phải đứng im, ngừng mọi cử động, nếu đang ở nhà hoặc không phải trong bệnh viện thì cần giữ nằm yên, hoặc theo tư thế nửa nằm nửa ngồi, hít thở đều, tránh di chuyển, thường chỉ nghỉ ngơi như vậy cũng có thể hết đau, trường hợp đau nặng lên thì cần phải dùng thuốc và đi bệnh viện ngay.
Thuốc điều trị mỗi lần đau có thể ngậm nitroglycerin dưới lưỡi hoặc amyl nitrit (loại ống 1ml chứa 3 giọt), khi lên bẻ một ống cho bọc vào miếng gạc để ngửi. Thuốc tác dụng nhanh tuy nhiên hiệu lực cũng rất ngắn. Hiện nay có một số thuốc cũng tác dụng nhanh được đựng trong bình xịt, hoặc loại dán như dán cao cho vùng tim. Cơ chế tác dụng của các loại này là giãn động mạch vành, nhưng cũng hạ huyết áp ngoại biên nên giảm công của tim và đồng thời làm giảm nhu cầu ôxy ở tim.
Ai có nguy cơ đau thắt ngực?
· Nam giới chiếm 80%, xuất hiện ở tuổi trên 40. Nữ giới xuất hiện ở tuổi trên 45.
· Người mắc các bệnh béo phì, tăng huyết áp, đái tháo đường.
· Chế độ ăn quá nhiều chất béo.
· Người có hút thuốc lá, ít vận động, hay phải lo nghĩ nhiều.
· Gia đình có người bị đau thắt ngực, nhồi máu cơ tim, tai biến mạch máu não.
Lời khuyên dành cho người bệnh đau thắt ngực
Người đau thắt ngực không cần nghỉ ngơi tuyệt đối tuy nhiên cần hạn chế lao động chân tay và trí óc, tránh gắng sức, nhất là gắng sức đột ngột, đi bộ nhanh, lên dốc, lên cầu thang, ngược gió..., tránh lạnh, tránh gió lùa, không được tắm ban đêm, có giờ giấc nghỉ ngơi, tránh làm việc ngay sau bữa ăn. Tập thể dục nhẹ, đi bộ ngắn và chậm nhưng không chơi thể thao nặng như tập tạ, karate, tennis, chú trọng giải trí, nghe nhạc...
Không hút thuốc lá vì thuốc lá là nguyên nhân xuất hiện cơn đau, hạn chế cà phê đặc và nước chè đặc vì nó làm mất ngủ. Không nên ăn những bữa quá thịnh soạn, không uống rượu. Hạn chế ăn chất chứa nhiều lipid và cholesterol như mỡ động vật, bơ, lòng đỏ trứng, óc, gan, thận và nên dùng dầu thực vật thay mỡ động vật.
Chủ quan không thăm khám
Bà N.T.H (52 tuổi, ở Hà Đông, Hà Nội) bị đau ngực trái từ 3-4 năm nay, nhưng mức độ đau chỉ là thỉnh thoảng nhói nhẹ. Vì vậy bà nghĩ đó chỉ là các rối loạn thông thường ở người cao tuổi chứ không hề nghĩ đến bệnh của tim. Và bà H. vẫn đi đứng, làm việc bình thường.
Bà H. bị một cơn đau nặng phải nằm ở nhà. Con cái lo lắng khuyên đưa bà đi khám, nhưng bà không chịu. Gần đây, trong lúc đi du lịch, đường xa, trời nắng, đi lại nhiều, lại phải leo bậc thang khiến bà mệt mỏi, ngực thắt lại, mắt hoa lên, bà nằm lăn ra bất tỉnh. Bà H. được đưa đến Bệnh viện 103, Hà Nội. Kết quả chụp cắt lớp cho thấy động mạch vành nhánh trái của bà bị vữa xơ, trên bản ghi điện tim, bà bị thiếu máu cơ tim vùng trước bên, diện rộng...
Đáng ngại khi bệnh không biểu hiện
Bệnh mạch vành là do hẹp hoặc tắc động mạch vành gây ra thiếu máu cơ tim cục bộ hay nhồi máu cơ tim. Cần lưu ý, cơ tim vô cùng nhạy cảm với thiếu máu. Chỉ cần một thiếu máu nhỏ cũng có thể gây đau, chỉ cần một thiếu máu trong một thời gian ngắn cũng có thể dẫn đến hoại tử.
Đau ngực là dấu hiệu sớm nhất và dễ nhận thấy nhất của bệnh mạch vành. Khi mạch vành bán tắc hoặc tắc gần như hoàn toàn thì bệnh nhân sẽ có cảm giác đau ngực trái. Cơn đau này được gọi là cơn đau thắt ngực: đau bên ngực trái, đau như thắt bóp, đè ép tim. Đau có xu hướng lan lên vai trái sau đó xuyên ra sau lưng và lan xuống cánh tay trái.
Tuy nhiên không phải mọi trường hợp bệnh mạch vành đều đau ngực trái rõ ràng, một số trường hợp chỉ có biểu hiện một cảm giác nhói bên ngực trái hoặc đau rất nhẹ. Nhiều trường hợp mạch vành bị hẹp lại thực sự, cơ tim bị thiếu máu thực sự song hầu như không có hoặc có rất ít triệu chứng. Trường hợp này thuộc dạng bệnh thiếu máu cơ tim thầm lặng hay còn gọi là thể câm. Thể này là thể đáng ngại nhất vì dễ gây ra tử vong nhất do người bệnh không chú ý đề phòng.
Do vậy, với bất kỳ dạng nào của bệnh mạch vành, chúng ta tuyệt đối không nên coi thường, phải để ý những cơn đau ngực trái. Nhất là đối với người cao tuổi, nghiện rượu, hút thuốc lá, béo phì, có tiền sử bệnh mạch vành, tăng huyết áp thì cần phải đi khám bệnh cẩn thận.
